KAMUS TRIGLOT MELAYU PAPUA - INDONESIA - INGGRIS


 oleh;Chrisma Fernando Saragih*



A  -  a


a          [a] int. ah. uh.
abis    ['a.bis] adj. habis. finished.
abuti    [a.'bu.ti] v. tipu. cheat.
ada    ['a.da] v. ada. exist.
ada    ['a.da] adv. sedang. in progress.
ade     ['a.dɛ] n. adik. younger brother.
ado    ['a.dɔ] int. aduh. oh.
ae        [aɛ] int. AE. AE.
afker    ['af.kɛr] adj. kedarluwarsa. expired.
ai         [aj] int. AI. AI.
aiwa ['aj.wa] n. ilmu magis. magic.
ajar   ['a.ʤar] v. mengajar. teach.
akan     ['a.kan] pron. orang ketiga netral. third person neutral.
alifuru    [a.li.'fu.ru] adj. kampungan. countrified.
almari     [al.'ma.ri] n. lemari. cupboard or case.
ambe    ['am.bɛ] v. ambil. take.
amber     ['am.bɛr] n. pendatang. migrant.
ampa   ['am.pa] num. empat. four.
ana    ['a.na] n. anak. child.
anana [a.'na.na] n. anak-anak. children.
ancur   ['an.ʧur] adj. hancur. smashed.
andalan    [an.'da.lan] v. terpercaya. be reliable.
ane     ['a.nɛ] adj. aneh. strange.
angka ['aŋ.ka] v. angkat. lift.
angka-angka [aŋ.ka.'aŋ.ka] n. (kain) pengangkat (kuali atau belanga panas). cloth for lift s o hot (e g  hot pan).
antar    ['an.tar] v. temani. accompany.
antar    ['an.tar] v. mengantar. deliver.
arus   ['a.rus] mod. harus. must.
asobi    [a.'sɔ.bi] n. campuran anggur dan bir. mix between wine and beer.
ati       ['a.ti] n. hati. liver.
ato      ['a.tɔ] konj. atau. or.
  

B  -  b


ba       [ba] par. bah. BA.
ba-     [ba] aff. ber-. BA.
babi   ['ba.bi] n. babi. pig.
badiri [ba.'di.ri] v. berdiri. stand.
bae     ['ba.ɛ] adj. baik. good.
bage ['ba.gɛ] v. bagi. divide.
bagemana [ba.gɛ.'ma.na] pron. bagaimana. how.
bakalai   [ba.'ka.laj] v. berkelahi. fight.
baku    ['ba.ku] adv. saling. reciprocally.
bale   ['ba.lɛ] v. balik. return.
balenggang   [ba.'lɛŋ.gaŋ] v. melenggang. saunter.
balobe    [ba.'lɔ.bɛ] n. menangkap ikan di malam hari. night fishing.
bangke   ['baŋ.kɛ] n. bangkai. carcass.
bangkret ['baŋ.krɛt] n. bangsat. scoundrel.
banya ['ba.ɲa] adj. banyak. many.
bapa     ['ba.pa] n. bapak. father.
barapen   [ba.'ra.pɛn] v. masak dengan batu panas. cook with hot stones.
baru ['ba.ru] adv. lalu. then.
baru ['ba.ru] par. BARU. BARU.
baru ['ba.ru] konj. jadi. so.
baru ['ba.ru] adj. baru. new.
baru ['ba.ru] adv. barusan. just.
baru ['ba.ru] konj. sementara. while.
basa ['ba.sa] adj. basah. wet.
batariak   [ba.ta.'ri.ak] v. berteriak. shout.
bawa    ['ba.wa] n. bawah. bottom.
baweto   [ba.'wɛ.tɔ] adj. marah. angry.
bayau ['ba.jau] n. tentara. army.
be       [bɛ] par. BE. BE.
bengko   ['bɛŋ.kɔ] adj. bengkok. crooked.
bera ['bɛ.ra] v. buang air besar. defecate.
bersi ['bɛr.si] adj. bersih. clean.
beso   ['bɛ.sɔ] adv. besok. tomorrow.
betatas   [bɛ.'ta.tas] n. ubi jalar. sweet potato.
bete   ['bɛ .tɛ] n. talas besar. big taro.
bia      ['bi.a] n. kerang. kind of mollusk.
biar   ['bi.ar] konj. meskipun. although.
biking ['bi.kiŋ] v. bikin. make.
bikon   ['bi.kɔn] n. biji kontol. testis.
bilolo    [bi.'lɔ.lɔ] n. sejenis kerang laut. kind of sea shell.
bini    ['bi.ni] n. istri. wife.
binongko    [bi.'nɔŋ.ko] adj. kampungan. countrified.
bivak   ['bi.fak] n. pondok. bivouac.
bla      [bla] v. bela. split.
blajar ['bla.ʤar] v. belajar. learn, study.
blakang    ['bla.kaŋ] n. belakang. back.
blang   [blaŋ] v. bilang. say.
blanga    ['bla.ŋa] n. belanga. cooking pot.
blanja ['blan.dʒa] v. belanja. shop.
blas    ['blas] num. belas. teens.
blek   [blɛk] n. kaleng. can.
bli       [bli] v. beli. buy.
blimbing ['blim.biŋ] n. belimbing. starfruit.
blom     [blɔm] adv. belum. not yet.
blum    ['blum] adv. belum. not yet.
bo       [bɔ] par. BO. BO.
bobo     ['bɔ.bɔ] kb. sejenis tuak dari mayang pohon Nipah. nipa palm blossom schnapps.
bobou ['bɔ.bɔu] adj. bau busuk. smelly.
bodo     ['bɔ.dɔ] adj. bodoh. stupid.
bodok ['bɔ.dɔk] adj. bodoh. stupid.
bokar ['bɔ.kar] adj. besar. big.
bokmar    ['bɔk.mar] adj. besar. big.
bokor ['bɔ.kɔr] n. loyang. brass.
bole   ['bɔ.lɛ] v. boleh. be permitted, may.
bon    [bɔn] n. hutang. debt.
bonbon ['bɔn.bɔn] n. permen. candy.
bongso   ['bɔŋ.sɔ] adj. bungsu. youngest offspring.
bore ['bɔ.rɛ] v. tipu. cheat.
bote   ['bɔ.tɛ] n. pelacur. prostitute.
branak   ['bra.nak] v. melahirkan. give birth to.
brani    ['bra.ni] adj. berani. brave.
brapa ['bra.pa] adv. berapa. how many/much.
brarti   ['brar.ti] v. berarti. mean.
bras   [bras] n. beras. rice.
brat   [brat] adj. berat. heavy.
brenang   ['brɛ.naŋ] v. berenang. swim.
brita ['bri.ta] n. berita. news.
bua    ['bu.a] n. buah. fruit.
buat ['bu.at] prep. untuk. for.
bunu    ['bu.nu] v. bunuh. kill.
butu ['bu.tu] n. sperma. sperm.
butu ['bu.tu] v. butuh. need.


C  -  c


cakadidi   [ʧa.ka.'di.di] adj. cerewet. fussy.
canggi     [ˈʧaŋ.gi] adj. canggih. sophisticated.
cape ['ʧa.pɛ] v. capai. reach.
cape ['ʧa.pɛ] adj. capai, capek. tired.
cebo [ˈʧɛ.bɔ] v. cebok. wash after defecating.
cece   [ˈʧɛ.tʃɛ] n. cicit. great-grandchild.
cere   ['ʧɛ.rɛ] v. cerai. divorce.
cerek    ['ʧɛ.rɛk] n. kettle.
cewe [ˈʧɛ.wɛ] n. cewek. girl.
clana    ['ʧla.na] n. celana. short, trousers.
co        [ʧɔ] v. coba. try.
cobe [ˈʧɔ.bɛ] n. cobek. mortar.
colo    ['ʧɔ.lɔ] v. celup. immerse.
conto    [ˈʧɔn.tɔ] n. contoh. example.
crewet    ['ʧrɛ.wɛt] adj. cerewet. chatty.
crita ['ʧri.ta] n. cerita. story.
cuki   ['ʧu.ki] v. sanggama. coitus.
cula   ['ʧu.la] n. lonte, pelacur. prostitute.


D  -  d


daera   [da.'ɛ.ra] n. daerah. area, domain.
dai      ['da.i] n. sapaan untuk laki-laki (dari Bahasa Ansus). man (from Ansus language).
dame    ['da.mɛ] n. damai. peace.
dano     ['da.nɔ] n. danau. lake.
dapa     ['da.pa] v. dapat. get.
dara ['da.ra] darah. n. blood.
de       [dɛ] pron. dia. he, she.
deka ['dɛ.ka] adj. dekat. near.
deng [dɛŋ] prep. dengan. with.
depa ['dɛ.pa] n. langkah. step.
dlapan    [ˈdla.pan] num. delapan. eight.
doka     ['dɔ.ka] n. alat pemukul (biasa digunakan di tangan). pounding tool (commonly used in hands).
dong     [dɔŋ] pron. mereka. they.
dorang   ['dɔ.raŋ] pron. mereka. they.
drom    [drɔm] n. drum. iron barrel.
dudu    ['du.du] v. duduk. sit.
dusu ['du.su] v. kejar. chase.
E  -  e


e          [ɛ] par. Eh. E.
emo   ['ɛ.mɔ] adj. emosi. emotional.
epen ['ɛ.pɛn] adj. tidak penting. unimportant.


F  -  f


fam    [fam] v. marga. surname.
farek    ['fa.rɛk] adj. acuh tak acuh. don't mind.
felem    ['fɛ.lɛm] n. film. movie.
fetsin    ['fɛt.sin]n. penyedap rasa. flavoring spice.
fidio [fi.'di.ɔ] n. video. video.
flai     [flaj] adj. mabuk. drunk.
fol       [fɔl] adj. penuh. full.
forok   ['fɔ.rɔk] n. garpu. fork.
foya   ['fɔ.ja] v. tipu. cheat.
frei     [frɛj] adj. bebas. free, blank.
fuifui   [fu.i.'fu.i] n. magis. magic.


G  -  g


gaba ['ga.ba] n. pelepah sagu. midrib of sagoo tree.
gae     ['ga.ɛ] v. kait. hook.
gale    ['ga.lɛ] v. gali. dig up.
game    ['ga.mɛ] v. panggil. call.
gaplek    ['ga.plɛk] n. domino. domino.
gara ['ga.ra] v. ganggu. irritate.
garagara [ga.ra.'ga.ra] konj. karena. because of.
garis ['ga.ris] n. korek api. matches.
garo ['ga.rɔ] v. garuk. scratch.
garo-garo   [ga.ro.'ga.ro] n. penggaruk. hoe like tool.
gas     [gas] v. laju. speed.
gedi   ['gɛ.di] n. tanaman dengan daun berlendir yang dapat dimakan. plant with edible mucous leaves.
gepe ['gɛ.pɛ] v. jepit. clamp.
giawas    [gi.'a.was] n. jambu biji. guava.
glang    [glaŋ] n. gelang. bracelet.
glap   [glap] n. gelap. dark.
glas    [glas] n. gelas. cup, glass.
gnemo    ['gnɛ.mɔ] n. melinjo. tree (gnetum gnenom).
gode ['gɔ.dɛ] adj. gemuk. fat.
gora ['go.ra] n. sejenis jambu. kind of roseapple.
gorano   [go.'ra.no] n. hiu. shark.
goso   ['gɔ.so] v. gosok. rub.
got      [gɔt] n. selokan. gutter.
greja    ['grɛ.ʤa] n. gereja. church.
grobak   ['grɔ.bak] [gerobak] n. wheelbarrow.
gula-gula     [gu.la.'gu.la] n. permen. candy.


H  -  h


hadia   [ha.'di.a] n. hadiah. gift.
hela   ['hɛ.la] v. tarik, menghela. haul.
helem   ['hɛ.lɛm] n. helm. helmet.
hijo    ['hi.ʤɔ] n. hijau. green.
hop    [hɔp] v. berhenti. stop.
horden   ['hɔr.dɛn] n. gorden. curtain.
hosa ['hɔ.sa] adj. sengal-sengal. tired.
hotba   ['hɔt.ba] n. khotbah. preach.


I  -  i


ibada   [i.'ba.da] n. ibadah. worship.
ijasa [i.'ʤa.sa] n. ijazah. diploma.
iko      ['i.kɔ] v. ikut. follow.
io         ['i.ɔ] exc. iya. yes.


J  -  j


jait     ['ʤa.it] v. jahit. sew.
jang   [ʤaŋ] adv. jangan. not.
jato    ['ʤa.tɔ] v. jatuh. fall.
ji          [ʤi] par. jih. JI.
jlas     [ʤlas] adj. jelas. clear.
jubi    [ʤu.bi] n. anak panah. arrow.


K  -  k


ka       [ka] par. kah. KA.
kaboter [ka.'bɔ.tɛr] adj. pendek. short.
kaco ['ka.ʧɔ] adj. kacau. trouble.
kacuping     [ka.'ʧu.piŋ] adj. kecil. small.
kacupling   [ka.'ʧu.pliŋ] adj. kecil. small.
kadera   [ka.'dɛ.ra] n. kursi. chair.
kaka     ['ka.ka] n. kakak. older sibling.
kakarlak [ka.'kar.lak] n. kecoak. cockroach.
kala   ['ka.la] adj. kalah. defeated.
kalabur    [ka.'la.bur] adj. tidak jelas. vague.
kalawai [ka.'la.waj] n. tombak berduri untuk menikam ikan. gaff.
kaliabo   [ka.li.'a.bɔ] n. lonte, pelacur. prostitute.
kalo   ['ka.lɔ] konj. bahwa. that.
kalo   ['ka.lɔ] konj. jika. if.
kalo   ['ka.lɔ] konj. tapi. but.
kalo   ['ka.lɔ] adv. kalau. as for.
kam   [kam] pron. kalian. you (plural).
kamong    ['ka.mɔŋ] pron. kalian. you (plural).
kampung    [kam.'puŋ] n. kampong. village.
kapa     ['ka.pa] par. kah apa. KAPA. [Cat: derived from 'ka', questional particle and 'apa', what.]
karao   [ka.'ra.ɔ] v. curi. steal.
karna ['kar.na] konj. karena. because.
karosi [ka.'rɔ.si] n. kursi. chair.
kas     [kas] gram. kasih. causative marker.
kasbi    ['kas.bi] n. singkong. cassava.
kase   ['ka.sɛ] v. beri. give.
kasi    ['ka.si] v. beri. give.
kaswari    [ka.'swa.ri] n. cassowary.
kawin ['ka.win] v. nikah. be married.
kaya ['ka.ja] adj. seperti. like.
kebon ['kɛ.bɔn] n. kebun. garden.
keker   ['kɛ.kɛr] n. teropong. binoculars.
kelap    ['kɛ.lap] adj. lapar. hungry.
kelemarin   [kɛ.lɛ.'ma.rin] n. kemarin. yesterday.
kewa    ['kɛ.wa] n. pesta. party.
kincing   ['kin.ʧiŋ] n. kencing. urine.
kintal   ['kin.tal] n. halaman. yard.
kitong ['ki.tɔŋ] pron. kita, kami. we.
kitorang   [ki.'tɔ.raŋ] pron. kita, kami. we.
kladi     ['kla.di] n. talas. taro.
klambu ['klam.bu] n. kelambu. mosquito net.
klapa   ['kla.pa] n. kelapa. coconut.
klas    [klas] n. kelas. class.
klereng ['klɛ.rɛŋ] n. kelereng. marbles.
kliling ['kli.liŋ] v. keliling. surround.
klir     [klir] n. pensil warna. color pen.
klompok ['klɔm.pɔk] n. kelompok. group.
ko       [kɔ] pron. kamu, kau. you (singular).
kobon ['kɔ.bɔn] n. kebun. garden.
koco ['kɔ.ʧɔ] v. kocok. shake.
kolekole    [kɔ.lɛ.'kɔ.lɛ] n. sampan. canoe.
kolor    ['kɔ.lɔr] n. celena dalam. underwear.
kolot     ['kɔ.lɔt] n. kontol. penis.
komen    ['kɔ.mɛn] n. pribumi. native people.
komin ['kɔ.min] n. pribumi. native people.
konto   ['kɔn.tɔ] n. kentut. fart.
kore ['kɔ.rɛ] v. kais, korek. touch on.
koteka    [kɔ.'tɛ.ka] n. koteka. penis guard.
kpala   ['kpa.la] n. kepala. head.
krans   [krans] n. koran. newspaper.
kras   [kras] adj. keras. hard.
kring    [kriŋ] adj. kering. dry.
kringat   ['kri.ŋat] n. keringat. sweat.
kriting    ['kri.tiŋ] adj. keriting. curly.
kuca ['ku.tʃa] v. kucak. rub with hands.
kukis    ['ku.kis] n. kue, biskuit. cake, biscuit.
kulia     [ku.'li.a] n. kuliah. lecture.
kumkum ['kum.kum] n. sejenis merpati. kind of pigeon.
kunya [ˈku.ɲa] v. kunyah. chew.
kusu ['ku.su] n. kuskus. cuscus.
kwali    [ˈkwa.li] n. kuali. frying pan.


L  -  l


laki    ['la.ki] n. suami. husband.
lakilaki   [la.ki.'la.ki] n. male.
lambung ['lam.buŋ] v. lewat, mendahului. pass.
langka    ['laŋ.ka] v. langkah. step.
lante ['lan.tɛ] n. lantai. floor.
lanterna   [lan.'tɛr.na] n. pelita. oil lamp.
laolao   [la.ɔ.'la.ɔ] n. sejenis kanguru. kind of kangaroo.
laolao   [la.ɔ.'la.ɔ] adj. bodoh. stupid.
laste   ['las.tɛ] adj. terakhir. last.
lat       [lat] adj. terlambat. late.
lati      ['la.ti] v. latih. train.
lebae    ['lɛ.baj] adj. lebih baik. better than.
lebe    ['lɛ.bɛ] adv. lebih. more.
lebi     ['lɛ.bi] adj. lebih. more.
lema [lɛ.ˈma] adj. lemah. weak.
lia       ['li.a] v. lihat. see.
liat      ['li.at] v. lihat. see.
lida    ['li.da] n. lidah. tongue.
lipa    ['li.pa] v. lipat. fold.
loko   ['lɔ.kɔ] v. pegang, tahan. hold.
lolo     ['lɔ.lɔ] n. kontol, zakar. penis.
lombo ['lɔm.bɔ] adj. lembek. soft.
loyo   ['lɔ.jɔ] adj. lemah. weak.
luda   ['lu.da] n. ludah. saliva.
lur      [lur] v. intip. spy on.


M  -  m


mace    ['ma.ʧɛ] n. sapaan untuk perempuan. woman.
mace    ['ma.ʧɛ] n. friend.
mace    ['ma.ʧɛ] n. mother.
mace    ['ma.ʧɛ] n. wife.
maitua    [maj.'tu.a] n. perempuan tua. old woman.
maitua    [maj.'tu.a] n. istri. wife.
malele [ma.'lɛ.lɛ] v. meleleh. melt.
mama ['ma.ma] n. ibu. mother.
mamayo   [ma.'ma.jɔ] int. ekspresi kaget seperti 'ya ampun'. oh my God.
mampos   ['mam.pɔs] adj. mati. die.
mandidi    [man.'di.di] v. mendidih. boil.
manggarong   [maŋ.'ga.rɔŋ] v. mendengkur. snore.
manggurabe   [maŋ.gu.'ra.bɛ] v. rampas, rebut. snatch away.
mangkali     [maŋ.'ka.li] adv. mungkin. perhaps.
mangko    ['maŋ.kɔ] n. mangkuk. bowl.
maniso   [ma.'ni.sɔ] n. centil. fuss.
manyao    [ma.'ɲa.ɔ] v. menyahut. answer on call.
mara    ['ma.ra] adj. marah. angry.
marinyo   [ma.'ri.ɲɔ] n. polisi. police.
masala    [ma.'sa.la] n. masalah. problem.
masi ['ma.si] adv. masih. still.
maso    ['ma.sɔ] v. masuk. enter.
masu    ['ma.su] v. masuk. enter.
maw [maw] v. mau. want.
mayana    [ma.'ja.na] v. daun mayana. painted nettle.
mera    ['mɛ.ra] adj. merah. red.
meti   ['mɛ.ti] n. air pasang surut. low tide.
mili    ['mi.li] n. keluarga, saudara. family.
mnangis   ['mna.ŋis] v. menangis. cry.
mo      [mɔ] v. mau. want.
mo      [mɔ] par. MO. MO.
molo [ˈmɔ.lɔ] v. selam. dive.
mono   ['mɔ.nɔ] adj. bisu. dumb.
mono-mono [mɔ.nɔ.'mɔ.nɔ] adj. bodoh. stupid.
mop   [mɔp] n. kelakar. joke.
muka   ['mu.ka] n. depan. front.
munta     ['mun.ta] v. muntah. vomit.


N  -  n


nae     ['na.ɛ] v. naik. ascend.
napi   ['na.pi] n. sapaan untuk laki-laki (dari Bahasa Biak). man (from Biak language).
napo     ['na.pɔ] adj. nafsu. desire.
ne       [nɛ] PAR. nih. NE.
nelon    ['nɛ.lɔn] n. nilon. nylon.
nene ['nɛ.nɛ] n. nenek. grandmother.
ni        [ni] dem. ini. this.
ni        [ni] dem. ini. these.
nika   ['ni.ka] v. nikah. marry.
noge ['nɔ.gɛ] n. teman (dari Bahasa Mee). friend (from Mee language).
noken ['nɔ.kɛn] n. noken. stringbag.
nyimu ['ɲi.mu] n. nilon. nylon.
nyora   ['ɲɔ.ra] n. istri guru. teacher's wife.


O  -  o


ofor   ['ɔ.fɔr] v. beri. give.
om      [ɔm] n. saudara laki-laki ibu. mother's brother.
ompai ['ɔm.paj] n. sapaan untuk laki-laki (dari Bahasa Wandamen atau Wamesa). man (from Wandamen language).
oprasi [ɔ.'pra.si] n. operasi. operation.
oyang ['ɔ.jaŋ] n. moyang. ancestor.


P  -  p


pa       [pa] n. pak, bapak. sir.
pace ['pa.ʧɛ] n. teman. friend.
pace ['pa.ʧɛ] n. bapak. father.
pace ['pa.ʧɛ] n. sapaan untuk laki-laki. man.
pace ['pa.ʧɛ] n. pak. sir.
pace ['pa.ʧɛ] n. suami. husband.
padede   [pa.'dɛ.dɛ] adj. cengeng. whiny, whiney.
paitua [paj.'tu.a] n. laki-laki tua. old man.
paitua [paj.'tu.a] n. suami. husband.
pake ['pa.kɛ] v. gunakan. use.
pake ['pa.kɛ] v. pakai. wear.
pakean   [pa.'kɛ.an] n. pakaian. clothes.
pakian    [pa.'ki.an] n. pakaian. cloth.
palungku    [pa.'luŋ.ku] n. tinju. fist.
pamalas    [pa.'ma.las] adj. malas. lazy.
pamalas    [pa.'ma.las] n. pemalas. loafer.
pamali    [pa.'ma.li] adj. tabu. taboo.
pambok    ['pam.bɔk] n. luka di kaki (dari Bahasa Biak). big wound (from Biak language).
pana [pa.na.'pa.na]    v. memanah. shoot.
panakut   [pa.'na.kut] n. penakut. coward.
panapana   [pa.na.'pa.na] n. busur. bow.
pancuri [pan.'ʧu.ri] n. pencuri. thief.
panggayu   [paŋ.'ga.ju] n. dayung. oar.
panggayu   [paŋ.'ga.ju] v. mendayung. paddle.
pangkotor [paŋ.'kɔ.tɔr] n. orang yang suka buat kotor. dirty person.
paniki [pa.'ni.ki] n. kelelawar. bat.
panipu   [pa.'ni.pu] n. penipu. cheater.
panta   ['pan.ta] n. pantat. buttock.
pante   ['pan.te] noun. pantai. beach.
pantlop ['pan.tlɔp] n. lubang pantat. anus.
papeda   [pa.'pɛ.da] n. bubur sagu, papeda. sago porridge.
parang   ['pa.raŋ] n. parang. machete.
parapara    [pa.ra.'pa.ra] n. sejenis tempat duduk. kind of long chair.
pas     [pas] adv. ketika, saat. when.
pas     [pas] adj. cocok, tepat. exact.
pasiar [pa.'si.ar] n. pesiar. trip or journey.
paskali   [pa.'ska.li] adv. tepat sekali. exactly.
pastiu [pas.'ti.u] adj. bosan. bored.
pata   ['pa.ta] v. patah. break.
pecek   ['pɛ.tʃɛk] n. becek. mud.
pedis    ['pɛ.dis] adj. pedas. spicy.
pele    ['pɛ.lɛ] v. menghalangi. block.
pele    ['pɛ.lɛ] v. tutup. cover.
pelepa     [pɛ.lɛ.'pa] n. pelepah. palm midrib.
pepata    [pɛ.'pa.ta] n. pepatah. aphorism.
percis   ['pɛr.ʧis] n. bola lampu pada senter. lightbulb in flashlight.
perem ['pɛ.rɛm] n. perempuan. woman.
perigi   [pɛ.'ri.gi] n. sumur. well.
perintis [pɛ.'rin.tis] n. kapal perintis. pioneering ship.
perna   ['pɛr.na] adv. pernah. ever.
petatas   [pɛ.'ta.tas] n. ubi jalar. sweet potato.
pi        [pi] v. pergi. go.
pica   ['pi.ʧa] adj. pecah. broken.
pigi    ['pi.gi] v. pergi. go.
pili      ['pi.li] v. pilih. choose.
pinang    ['pi.naŋ] n. pinang. betel nut.
pinda   ['pin.da] v. pindah. move.
pisa    ['pi.sa] v. pisah. separate.
piso    ['pi.sɔ] n. pisau. knife.
pisow   ['pi.sɔw] n. pisau. knife.
plabuan    [pla.'bu.an] n. pelabuhan. harbour.
plan   [plan] adj. pelan. slow.
plat    [plat] adj. pelat. flat.
pluru   ['plu.ru] n. peluru. bulllet.
polo   ['pɔ.lɔ] v. peluk. hug.
pombo    ['pɔm.bɔ] n. sejenis tekukur. large turtledove.
pono     ['pɔ.nɔ] adj. penuh. full.
popi   ['pɔ.pi] n. boneka. doll.
poro [p'ɔ.rɔ] n. perut. stomach.
prahu ['pra.hu] n. perahu. boat.
prang [praŋ] n. perang. war.
priksa ['prik.sa] v. periksa. check.
printa ['prin.ta] n. perintah. order command.
prut   [prut] n. perut. stomach.
pu       [pu] v. punya. have.
pu       [pu] gram. punya. possessive marker.
puki ['pu.ki] n. pepek, puki. vagina.
pulo   ['pu.lɔ] n. pulau. island.
pulu ['pu.lu] num. puluh. ten.
puri   ['pu.ri] n. teri. anchovy-like fish.
puti    ['pu.ti] adj. putih. white.


R  -  r


raba ['ra.ba] v. jamah, sentuh. grope.
rabe ['ra.bɛ] v. robek. tear apart.
rame    ['ra.mɛ] adj. ramai. crowded.
ref      [rɛf] n. karang. rock.
reken   ['rɛ.kɛn] v. hitung. count.
renda   [rɛn.'da] adj. rendah. low.
roko ['rɔ.kɔ] n. rokok. cigarette.
roksoi [rɔk.'sɔ.i] adj. genit, tidak bisa diam. fussy.
rubu     ['ru.bu] v. rubuh. collapse.
ruma    ['ru.ma] n. rumah. house.


S  -  s


sa        [sa] pron. saya, aku. I.
sadap   ['sa.dap] adj. sedap, enak, mantap. delicious, good.
sadiki   [sa.'di.ki] adj. sedikit. few.
saguer    [sa.'gu.ɛr] n. sejenis tuak dari mayang pohon kelapa. coconut tree blossom schnapps
sak     [sak] n. saku. pocket.
saki    ['sa.ki] adj. sakit. sick.
sala    ['sa.la] adj. salah. wrong.
sama    ['sa.ma] adj. sama. same.
sama    ['sa.ma] prep. dengan. with.
sama    ['sa.ma] prep. ke. to.
sambarang   [sam.'ba.raŋ] adj. sembarang. random.
sampa     ['sam.pa] n. sampah. trash.
sampe ['sam.pɛ] prep. sampai.
conjuction. until.
sampe ['sam.pɛ] v. tiba. arrive.
sante    ['san.tɛ] v. santai. relax.
sapa ['sa.pa] pron. siapa. who.
sauris   [sa.'u.ris] n. sarden, ikan kaleng. sardine.
sebla     ['sɛ.bla] adv. sebelah. beside.
seblum   ['sɛ.blum] prep. sebelum. before.
sebua   [sɛ.'bu.a] n. rumah kecil, pondok-pondokan. small house.
sei       [sɛj] v. hindar. avoid.
seman ['sɛ.man] n. semang-semang. outrigger.
semba ['sɛm.ba] v. sembah. worship.
sembu     [sɛm .bu] v. sembuh. be healed.
seng   [sɛŋ] n. atap. roof.
seno   ['sɛ.nɔ] adj. bodoh, gila. stupid, crazy.
sere    [sɛ.'rɛ] n. sereh, serai. lemongrass.
simore    [si.'mɔ.rɛ] adj. senang. happy.
singga ['siŋ.ga] v. singgah. stop by.
siri      ['si.ri] n. sirih. bettle vine.
skakar    [ska.'ka.kar] adj. stingy.
skali ['ska.li] adv. sekali. very.
skap [skap] n. alat menyekap kayu. plane wood.
skarang    ['ska.raŋ] adv. sekarang. now.
skola    ['skɔ.la] n. sekolah. school.
skop [skɔp] n. sekop. shovel.
skot   [skɔt] v. pukul. hit.
slak    [slak] v. mau. want to.
slamat     ['sla.mat] adj. selamat. safe.
slep    [slɛp] v. tidur. sleep.
slesai    ['slɛ.saj] v. selesai. finish.
slimut ['sli.mut] n. selimut. blanket.
smangat   ['sma.ŋat] adj. semangat. enthusiastic.
smangat   ['sma.ŋat] n. semangat. spirit.
smerlap    ['smɛr.lap] adj. kurang ajar, tidak sopan. impertinent.
smua    [smua] n. semua. all.
snang   [snaŋ] n. senang. happy.
soasoa     [sɔ.a.'sɔ.a] n. biawak. monitor lizard.
sodara    [sɔ.'da.ra] n. saudara. sibling.
sono ['sɔ.nɔ] v. lelap. sleep soundly.
sopi    ['sɔ.pi] n. sejenis tuak. kind of alcohol beverage.
sorong    ['sɔ.rɔŋ] v. geser, pindah. slide, move.
sowo     ['sɔ.wɔ] n. ipar. sibling in law.
spanggal ['spaŋ.gal] n. sepenggal. piece.
spatu    ['spa.tu] n. sepatu. shoes.
speda   ['spɛ.da] n. sepeda. bycicle.
sperti   ['spɛr.ti] adj. seperti. similar to.
spul    [spul] v. bilas. rinse.
srabut     ['sra.but] n. serabut. fiber.
sratus ['sra.tus] hundred. seratus.
sring     [sriŋ] adv. sering. often.
star    [star] v. mulai. start.
stel     [stɛl] v. setel. tune.
stenga ['stɛ.ŋa] n. setengah. half.
step    [stɛp] v. jatuh tak sadar. fall unconciously.
stif      [stif] n. penghapus karet. eraser.
stir     [stir] n. kemudi. steering wheel, steer.
stop   [stɔp] v. berhenti. stop.
stor    [stɔr] v. setor. deposit.
strap    [strap] v. hukum. punish.
strom   [strɔm] n. setrum. electricity.
stuju     ['stu.ʤu] v. setuju. agree.
su        [su] adv. sudah. already.
suanggi ['swaŋ.gi] n. dukun jahat. sorcerer.
subu ['su.bu] n. subuh. dawn, early morning.
suda ['su.da] adv. sudah. already.
sunggu   ['suŋ.gu] adj. benar. true.
suru ['su.ru] v. suruh. order.
susa   ['su.sa] adj. susah. difficult.
swak    [swak] adj. capek, soak. tired.


T  -  t


ta-       [ta] aff. ter-. TA-.
tabea    [ta.'bɛ.a] n. salam. greeting.
tabongkar [ta.'bɔŋ.kar] v. terbongkar. get taken apart.
tafiaro    [ta.fi.'a.ro] adj. tanpa tujuan. without purpose.
tagea    [ta.'ga.ɛ] v. terkait. get hooked.
tagoyang [ta.'gɔ.jaŋ] v. terguncang. get shaked.
tahapus    [ta.'ha.pus] v. terhapus. get deleted.
tajatu   [ta.'ʤa.tu] v. terjatuh. get fallen.
takaruan     [ta.ka.'ru.an] adj. sembarangan. random.
tako   ['ta.kɔ] adj. takut. afraid.
talalu   [ta.'la.lu] adv. terlalu. excedingly.
talingkar [ta.'liŋ.kar] adj. terlingkar. circled.
talipa   [ta.'li.pa] v. terlipat. get folded.
tamba ['tam.ba] v. tambah. add.
tampa ['tam.pa] noun. tempat. place.
tampeleng [tam.'pɛ.ɛŋ̞] n. tempeleng. slap.
tana   ['ta.na] n. tanah. land, soil.
tanta    ['tan.ta] n. saudara perempuan ayah. father's sister.
tapukul [ta.'pu.kul] v. terpukul. get hit.
tara   ['ta.ra] adv. tidak. not.
taro   ['ta.rɔ] v. taruh. put.
taslep   ['ta.slɛp] v. terpeleset. get slipped.
tatikam [ta.'ti.kam] v. tertikam. get stabbed.
tau     ['ta.u] v. tahu. know.
taun  ['ta.u] n. tahun. year.
tauncang     [ta.'un.ʧaŋ] v. terguncang. get trembled.
tauntaun [ta.un.'ta.un] n. rangkong. kind of bird.
tedu   ['tɛ.du] adj. teduh. calm.
tempo ['tɛm.pɔ] adj. cepat. fast.
tenga    ['tɛ.ŋa] n. tengah. middle.
tepu   ['tɛ.pu] v. tepuk. clap.
testa ['tɛs.ta] n. dahi. forehead.
tete     ['tɛ.tɛ] n. kakek. grandfather.
teteruga    [tɛ.tɛ.'ru.ga] n. penyu. turtle.
tida    ['ti.da] adv. tidak. no.
tidor ['ti.dɔr] v. tidur. sleep.
tifa     ['ti.fa] n. sejenis gendang. kind of drum.
tikar ['ti.kar] n. tikar. sleeping mat.
timba-timba    [tim.ba.'tim.ba] n. penimbah. water dipper.
tlanjang    ['tlan.dʒaŋ] adj. telanjang. naked.
to        [tɔ] par. toh. TO.
tobo   ['tɔ.bɔ] v. selam, cebur. dive.
toki    ['tɔ.ki] v. pukul, hantam. hit, beat.
tokmar   ['tɔk.mar] adj. besar. large.
tong   [tɔŋ] pron. kita, kami. we.
torang    ['tɔ.raŋ] kita, kami. pron. we.
tra      [tra] adv. tidak. no.
trada    ['tra.da] adv. tidak ada. nothing. [Cat: from the word 'tra', no and 'ada', exist]
trang    [traŋ] n. terang. light.
trapapa    [tra.'pa.pa] adv. tidak apa-apa, tidak masalah. no problem. [Cat: from the word 'tra', no and 'apa', what]
trek   [trɛk] n. truk. truck.
trima    ['tri.ma] v. terima. receive.
trus    [trus] adv. terus. then.
tu        [tu] dem. itu. that.
tuju   ['tu. ʤu] num. tujuh. seven.
tukang   ['tu.kaŋ] n. ahli dalam melakukan sesuatu. specialist on a certain skill.
tum    [tum] v. selam, cebur. dive.
tumbu    ['tum.bu] v. tumbuk. pound.
tumbu    ['tum.bu] v. tumbuh. grow.
tusu   ['tu.su] v. tusuk. stab.
tuter ['tu.tɛr] n. klakson. horn.


U  -  u


uba    ['u.ba] v. ubah. change.
urep ['u.rɛp] n. nuri. kind of parrot.
usa     ['u.sa] v. perlu. need to.
utang   ['u.taŋ] n. hutang. debt.


W  -  w


wa      [wa] int. wah. wow.
wang    [waŋ] n. uang. money.
warung noun. small restaurant.
we      [wɛ] int. WE. WE.
wei     [wɛj] int. Hei. Hey.


Y  -  y


yakop ['ja.kɔp] n. kakaktua. white cockatoo.
yo       [jɔ] exc. ya. yes.
yombeks ['jɔm.bɛks] exc. ya. yes.
Yospan ['jɔs.pan] n. tarian Yosim Pancar. kind of dance.




 Daftar Singkatan dan Simbol
aff.
Afiksasi (imbuhan)
adj.
Adjectiva (kata sifat)
adv.
Adverbia (kata keterangan)
dem.
Demonstratif (kata penunjuk)
exc.
Eksklamasi (kata seru)
gram.
Gramatika
int.
Interjeksi
konj.
Konjugasi (kata hubung)
mod.
Modal
n.
Nomina (kata benda)
num.
Numeria (angka)
par.
Partikel
prep.
Preposisi (kata depan)
pron.
Pronomina (kata ganti)
v.
Verba (kata kerja)
Tekanan primer
-
Reduplikasi
 

*Dosen Linguistik pada Fakultas Sastra dan Budaya - UNIPA
 

Print Friendly and PDF
Share on Google Plus

Tentang : Chrisma Fernando Saragih

Komunitas Sastra Papua, komunitas bagi mereka yang tertarik dengan sastra, adat dan budaya Papua. Semua catatan dalam Ko'Sapa diolah oleh redaksi Ko'Sapa untuk menjadi tulisan dalam situs ini. Silahkan kirim tulisan, atau informasi yang dingin di peroleh ke sastrapapua@gmail.com, trimakasih.
Posting Komentar